Temerrüt (Gecikme) Faizi Nasıl Hesaplanır? 2026 Formül ve Örnek

Ticari ve özel hukuk ilişkilerinin hukuki ve finansal dengesini sağlayan en önemli kavramlardan biri Temerrüt (Gecikme) Faizi'dir. Borcun zamanında ödenmemesi halinde alacaklının karşı karşıya kaldığı ekonomik kaybı telafi etmek üzere işletilen bu faiz, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.120 ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun çerçevesinde düzenlenmiştir. Uygulamada hangi oranın, hangi tarihten itibaren ve ne şekilde işleyeceği konusunda sık hata yapılır. 15 yıla yaklaşan hukuk pratiğimde, temerrüt faizi hesabında yapılan hataların davaları tamamen değiştirebildiğine tanık oldum.

Temerrüt Nedir? Kanuni Faiz ile Farkı

6098 sayılı TBK m.117 uyarınca borçlunun ödemede gecikmesi, temerrüt olarak adlandırılır. Temerrüt, ya borçluya yapılan yazılı ihtarla ya da vadeli borçlarda vadenin geçmesi ile kendiliğinden doğar. Temerrütten itibaren alacaklı, borçlunun ödemediği para borcu için ayrıca faiz talep hakkına sahip olur.

Kanuni faiz (3095 sayılı Kanun m.1) ile temerrüt faizi (m.2) arasındaki önemli fark, uygulama alanıdır. Kanuni faiz, sözleşmede faiz kararlaştırılmamış hallerde borcun vadeye kadar işleyen faizidir; temerrüt faizi ise borcun vadesinden sonra yani temerrütten itibaren işler. Ticari işlerde ise TCMB'nin ilan ettiği kısa vadeli avans oranı uygulanır (3095 sayılı Kanun m.2/2).

Uygulamada sıklıkla temerrüt faizi yerine "gecikme faizi" terimi kullanılır; ikisi aynı anlama gelmekle birlikte vergi mevzuatındaki "gecikme faizi" (213 sayılı VUK m.112) farklı bir hukuki kurumdur. Bu farkı vurgulamak için özel hukuk alanında daha çok "temerrüt faizi" tercih edilir.

Temerrüt Faizi Oranları ve Türleri

Türkiye'de temerrüt faizi oranları üç ana kategoride toplanır: adi işlerde kanuni temerrüt faizi, ticari işlerde TCMB avans oranı ve sözleşmeyle kararlaştırılan temerrüt faizi. Her birinin uygulama alanı farklıdır.

Tür	Oran (2026 itibarıyla)	Uygulama
Kanuni Faiz (Adi İşler)	Yıllık %9	Sözleşmede faiz yoksa vadeye kadar
Temerrüt Faizi (Adi İşler)	Yıllık %9	Temerrütten sonra, sözleşmede oran yoksa
Ticari Temerrüt Faizi	TCMB Avans Oranı (Değişken)	Tacirler arası işlemlerde
Akdi (Sözleşmesel) Faiz	Sözleşmede belirlenen	TBK m.88 sınırları içinde

Akdi temerrüt faizi serbest iradeyle belirlense de 6098 sayılı TBK m.88 uyarınca yıllık kanuni faizin %100 fazlasını geçemez. 3095 sayılı Kanun m.2/2 ticari işlerde TCMB'nin kısa vadeli avans oranını esas alır. TCMB, bu oranı genellikle yılda birkaç kez ilan eder ve oran Resmi Gazete'de yayımlanır.

Sözleşmede belirlenen oran yasal sınırı aşıyorsa, 6098 sayılı TBK m.27 uyarınca kısmi geçersizlik söz konusu olur; fazla miktar hukuki etkisini kaybeder. Mahkeme, oranı kendiliğinden yasal tavan düzeyine indirir.

Temerrüt Faizi Hesaplama Formülü

Basit bir temerrüt faizi hesabının formülü şöyledir: Faiz = Anapara × Faiz Oranı × Gün Sayısı / 365. Örnek: 100.000 TL'lik borç, temerrütten itibaren 180 gün geçikmişse ve uygulanacak faiz oranı yıllık %9 ise faiz: 100.000 × 0,09 × 180 / 365 = 4.438,36 TL olur. Toplam tahsil edilecek tutar: 104.438,36 TL.

1. Anaparayı Tespit Et: Borcun toplam tutarını belirle.
2. Temerrüt Tarihini Saptan: Vadenin veya ihtar tarihi.
3. Oranı Belirle: Adi mi ticari mi olduğuna göre seç.
4. Süreyi Hesapla: Temerrütten ödeme tarihine kadar gün.
5. Formülü Uygula: Anapara × Oran × Gün / 365.
6. KDV ve Stopaj Değerlendir: Ticari faiz gelirinde vergisel boyut.

Ticari faiz hesabında TCMB'nin oran değişiklik tarihleri de dikkate alınmalıdır. Oran yıl içinde değiştiğinde her dönem için ayrı hesap yapılır. Bu uygulama, bilirkişi raporlarının dayanağıdır.

Sözleşmesel Ceza Şartı ile İlişkisi

6098 sayılı TBK m.179 ve devamındaki cezai şart hükümleri, temerrüt faizinden farklıdır ancak uygulamada sıkça birlikte kararlaştırılır. Sözleşmede "borcun ödenmemesi halinde %X cezai şart ödenir" şeklindeki hükümler, temerrüt faizine ek olarak talep edilebilir. Ancak 6098 sayılı TBK m.182/3 uyarınca cezai şartın aşırı yüksek olması halinde hakim bunu makul bir seviyeye indirme yetkisine sahiptir.

Ticari işlerde 6102 sayılı TTK m.22 uyarınca cezai şarttan indirim istenemez. Bu kural, tacirlerin basiretli davranma yükümlülüğünün bir yansımasıdır. Ancak aşırı cezai şart hükmü, 6098 sayılı TBK m.27 uyarınca yine de kısmi geçersizlik yoluyla iptal edilebilir.

Temerrüt Faizini Tahsil Etme Yolları

Alacaklı, temerrüt faizi ile birlikte ana borcu tahsil etmek için çeşitli hukuki yollara başvurabilir. Her yolun kendine has avantaj ve dezavantajları vardır.

• Noter İhtarnamesi: İhtar tarihiyle temerrüt başlar; tahsilatın ilk aşaması.
• İcra Takibi: 2004 sayılı İİK m.42 vd. uyarınca genel haciz yoluyla takip.
• Kambiyo Takibi: Çek/senet dayanaklı alacaklarda 2004 sayılı İİK m.167 vd.
• İlamsız Takip: Senetsiz alacaklarda itiraz edilmez ise hızlı sonuç.
• Alacak Davası: İtiraz halinde mahkemede görülen dava.
• Tahkim: Sözleşmede tahkim klozu varsa uyuşmazlık hakemlerde.

Temerrüt faizi, icra takibi ya da dava açıldığı tarihe kadar hesaplanıp talep edilebilir. Ancak takibin devamı sırasında da faiz işlemeye devam eder. Mahkeme kararı kesinleşince, kararda belirlenen oranla faiz işlemeye başlar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, faiz başlangıcının tespiti konusunda sıkı yorum kullanır; bu nedenle dilekçelerde talep edilen faiz başlangıç tarihi açıkça belirtilmelidir.

Sık Yapılan Hesap Hataları

Uygulamada temerrüt faizi hesabında sıkça karşılaşılan hatalardan bazılarını aşağıda sıralıyorum.

• Oran Karışıklığı: Ticari iş olduğu halde adi faiz oranı uygulamak, mal kaybına yol açar.
• Tarih Başlangıcı: İhtar tarihi yerine vade tarihini başlangıç almak.
• Oran Değişikliğini Atlamak: Yıl içinde TCMB oranının güncellenmesini hesaba katmamak.
• Yasal Tavanı Aşmak: 6098 sayılı TBK m.88 yasal tavanını aşan akdi faiz belirlemek.
• Bileşik Faiz: Temerrüt faizinde kural olarak bileşik uygulanmaz (TBK m.121).
• KDV Ayrımı: Ticari gecikmelerde KDV'nin anapara ve faiz üzerinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Sözleşme Cepte özellikler sayfasında yer alan temerrüt faizi hesaplayıcısı; adi ve ticari iş ayrımını, oran değişikliklerini, vade ve ihtar tarihlerini otomatik işleyerek saniyeler içinde doğru faizi hesaplar. Profesyonel danışmanlık ve özel paketler için fiyatlar sayfamıza göz atabilir, iletişim için iletişim kanalımızdan ulaşabilirsiniz. Resmi TCMB faiz oranları için TCMB web sitesi güvenilir kaynaktır.

Doğru hesaplanmış bir temerrüt faizi, alacaklıya yalnızca kaybını telafi etmekle kalmaz, aynı zamanda borçluyu ödemeye yönelten ekonomik baskıyı da üretir. Bu nedenle her sözleşmede açık ve yasal sınırlar içinde temerrüt faizi maddesi bulundurmak önerilir.

Temerrüt faizi hesabı, icra takip sürecinin her safhasında güncellenmelidir. 2004 sayılı İİK m.39 uyarınca kesinleşen takiplerde faiz, borç tamamen ödenene kadar işlemeye devam eder. Borçlu ile alacaklı arasındaki uyuşmazlık sonrası mahkeme tarafından verilecek karar, takipten önce ya da sonra açılmış olabilir. Takipten önce verilen ilam (mahkeme kararı) ile yürüyen ilamlı takipte faiz oranı genellikle yılık %9 kanuni faiz oranı olurken, ilamda belirlenen oran daha yüksekse o oran uygulanır.

Döviz kuruna bağlı borçlarda temerrüt faizi uygulaması özel dikkat gerektirir. 3095 sayılı Kanun m.4/a uyarınca yabancı para borçları için ayrı bir temerrüt faizi oranı tespit edilmiştir. Ancak borçlu Türk Lirası ödemesi halinde temerrüt tarihindeki kur dikkate alınır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında temerrüt tarihi yerine dava tarihindeki kurun uygulanması da bazı durumlarda tartışılmıştır. Bu tercih, alacaklı ve borçlu arasındaki değer kaybı paylaşımını doğrudan etkiler.

Finansman şirketleri ve bankaların tüketici kredilerinde uygulanan gecikme faizleri ayrıca 6502 sayılı TKHK m.26 kapsamında sınırlandırılmıştır. Tüketici kredisi sözleşmelerinde gecikme faizi, kredi sözleşmesinde belirlenen akdi faiz oranının %30'unu geçemez. Bu yasal üst sınır aşıldığında fazla kısım geçersiz olur ve tüketicinin talebi üzerine hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi tarafından iptal edilir. Bu düzenleme tüketiciyi koruyan temel bir yaptırım mekanizmasıdır.

Uygulamadaki bir başka tartışma konusu, temerrüt faizinin vergisel boyutudur. Ticari işletmeler için alacaklının tahsil ettiği temerrüt faizi, 5520 sayılı KVK kapsamında gelir yaratır ve kurum kazancı olarak beyan edilir. Alacaklı yönünden bu faiz, menkul sermaye iradı da olabilir; bu durumda 193 sayılı GVK m.75 ve m.94 uyarınca stopaj gündeme gelir. Borçlu yönünden ise ödenen temerrüt faizi, işletme kazancının tespitinde 5520 sayılı KVK m.8 uyarınca gider olarak kabul edilir. Ancak vergi cezaları ve idari para cezalarının temerrüt faizi, 5520 sayılı KVK m.11 uyarınca kabul edilmeyen gider niteliğindedir.

Son olarak, mahkeme kararıyla kesinleşmiş alacaklarda temerrüt faizi, kararın kesinleşmesinden itibaren de işlemeye devam eder. 2004 sayılı İİK m.31 uyarınca alacaklı, ilamın kesinleşmesinden sonra dilekçe vererek işlemiş faizin güncellenmesini talep edebilir. Bu güncellemeler bilirkişi incelemesi ile yapılır ve her yeni talep tarihinde yeniden hesaplanır. Uzun süren icra dosyalarında bu ayrıntı, alacaklının elinden kaçırmaması gereken kritik bir süreçtir.