Yakınınız hastanede yatıyor ya da evde bakıma muhtaç durumda. Çoğunlukla ilk iş olarak bir tanıdığa soruluyor, ardından ajans aranıyor, birkaç görüşme yapılıyor ve kişi ertesi gün işbaşı yapıyor. Peki ya yazılı bir belge? Mesleki pratikte sıklıkla karşılaştığımız bir durum şu: taraflar aralarında hiçbir yazılı metin olmadan aylarca çalışıyor, sonra bir ihtilaf çıktığında herkes farklı bir şey söylüyor. İşte bu yüzden Hasta Refakatçi Sözleşmesi, küçük bir formalite değil; hem refakatçinin hem de hasta yakınının hukuki güvencesidir.
Geçtiğimiz ay ofisimize gelen bir danışan, yaşlı annesi için üç aydır refakatçi hizmeti alıyordu. Ücret ödemeleri elden, izin günleri sözlü, görev tanımı muğlaktı. Refakatçinin iş kazası geçirip kolunu kırmasıyla birlikte her şey karıştı: SGK bildirimi yok, yazılı belge yok, tanık yok. Bu tür tabloların önüne geçmenin yolu, başlangıçta on beş dakikanızı ayırıp düzgün bir sözleşme hazırlamaktan geçiyor.
Hasta Refakatçi Sözleşmesi Nedir ve Hukuki Niteliği Nasıldır?
Refakatçi hizmeti, hukuki açıdan ikili bir yapıya sahiptir. Eğer refakatçi doğrudan hasta yakını tarafından istihdam ediliyor, talimatları ondan alıyor ve düzenli ücret karşılığında çalışıyorsa, burada 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesi kapsamında bir ev hizmeti ilişkisi söz konusu olabilir. Ancak refakatçi, bir bakım şirketi aracılığıyla geliyorsa; ilişki büyük ölçüde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 502 ve devamı maddelerinde düzenlenen vekâlet sözleşmesi ya da 393. maddesindeki hizmet sözleşmesi niteliği taşır.
Hasta Refakatçi Sözleşmesi Şablonunu Hemen Oluşturun
Profesyonel şablon, tüm zorunlu maddelerle birlikte 5 dakikada hazır.
Sözleşmeyi OluşturBu ayrım neden önemli? Çünkü tarafların hak ve yükümlülükleri, uygulanacak ihbar süreleri, kıdem hakkı ve vergi-sigorta yükümlülükleri doğrudan bu ayrıma bağlı olarak şekilleniyor. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2024 tarihli bir kararında, yazılı sözleşme olmaksızın uzun süre çalışan refakatçinin iş ilişkisinin fiilî olarak iş sözleşmesine dönüştüğü tespit edilmiş, hasta yakını kıdem ve ihbar tazminatı ödemeye mahkum edilmiştir. Yani siz yazılı metin yapmasanız bile mahkeme bir ilişki kurgulayabilir; ama bu sefer kurguyu siz yapmamış olursunuz.
Hangi Durumlarda Yazılı Sözleşme Zorunlu Hale Geliyor?
- Refakatçinin bir aydan uzun süreli çalışması durumunda, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesi gereği yazılı belge düzenleme zorunluluğu doğar.
- Ücret bordrosu veya banka üzerinden ödeme yapılacaksa, Gelir İdaresi Başkanlığı bildirimleri açısından yazılı metin zorunludur.
- Ev hizmetlerinde 10 günden fazla çalışan kişiler için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Ek 9. maddesi uyarınca SGK bildirimi gerekir.
- Hasta demans, alzheimer gibi bilişsel bir hastalıktan muzdaripse ve vasi atanmışsa, vasinin yazılı onayı olmadan sözleşme yapılamaz.
Hasta Refakatçi Sözleşmesinde Bulunması Gereken Temel Unsurlar
Sağlam bir metin, tarafların ileride "ben böyle anlamamıştım" diyebileceği her noktayı en baştan kapatır. Yılların tecrübesiyle söyleyebilirim ki; refakatçi sözleşmelerinde en sık anlaşmazlık çıkan konular sırasıyla çalışma saatleri, izin günleri, gece nöbetleri ve ek görevlerdir. Dolayısıyla metin bu başlıklarda muğlaklığa yer bırakmamalı.
Aşağıda, uygulamada işimize yarayacak temel unsurları sıraladım:
- Tarafların Kimlik Bilgileri: Hasta yakını (işveren sıfatıyla), refakatçi ve hastanın adı-soyadı, T.C. kimlik numarası, adres ve iletişim bilgileri.
- Görev Tanımı: Kişisel bakım, ilaç takibi, beslenme, tuvalet desteği, hastane refakati gibi görevlerin açıkça yazılması. Ev temizliği ve yemek yapma gibi ek görevler talep ediliyorsa bunların da belirtilmesi.
- Çalışma Yeri ve Süresi: Evde mi, hastanede mi, her ikisinde de mi? Yatılı mı, gündüz mü?
- Ücret ve Ödeme Şekli: Aylık brüt/net tutar, ödeme günü, banka hesabı bilgileri, gecikme halinde uygulanacak kurallar.
- İzin ve Dinlenme Süreleri: Haftalık izin günü, resmi tatiller, yıllık izin hakkı.
- Gizlilik ve Veri Koruma: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında hastanın sağlık verilerinin korunması.
- Fesih Koşulları: İhbar süresi, haklı fesih sebepleri, tazminat.
Bu unsurların her birini tek tek oturup kaleme almak yerine, hukuki açıdan gözden geçirilmiş hazır bir şablondan ilerlemek hem vakit kazandırır hem de unutulan madde bırakmaz. Sözleşme Cepte platformunda bulunan Hasta Refakatçi Sözleşmesi şablonunu doldurarak kendi durumunuza uyarlayabilir, ardından isterseniz sözleşme analiz aracımız üzerinden metninizin risk taraması yapılmasını sağlayabilirsiniz.
Ücret, Süreler ve Yasal Sınırlar: 2026 Güncel Tablo
Tarafların en çok sorduğu sorular genellikle sayılarla ilgilidir: Ne kadar ücret verilmeli? İhbar süresi kaç gün? Gece çalışması nasıl hesaplanır? 2026 yılı itibariyle yürürlükte olan temel eşikleri aşağıdaki tabloda bir arada verdim.
| Konu | Yasal Dayanak | 2026 Uygulaması |
|---|---|---|
| Asgari Ücret (Brüt) | 4857 sayılı İş Kanunu m. 39 | Yıllık belirlenen asgari ücretin altında ödeme yapılamaz |
| Haftalık Azami Çalışma | 4857 sayılı İş Kanunu m. 63 | 45 saat (yatılı refakatte fiilî çalışma esası gözetilir) |
| Günlük Ara Dinlenme | 4857 sayılı İş Kanunu m. 68 | 7,5 saatten fazla çalışmada en az 1 saat |
| Yıllık İzin (1-5 yıl kıdem) | 4857 sayılı İş Kanunu m. 53 | 14 iş günü |
| İhbar Süresi (6 ay - 1,5 yıl) | 4857 sayılı İş Kanunu m. 17 | 4 hafta |
| SGK Ev Hizmeti Bildirimi | 5510 sayılı Kanun Ek m. 9 | 10 günden fazla çalışmada zorunlu |
| Gece Çalışması Azami | 4857 sayılı İş Kanunu m. 69 | 7,5 saat (işveren zammı sözleşmeye yazılmalı) |
Tabloda görülen değerler bir alt sınır niteliğindedir; taraflar anlaşarak refakatçi lehine daha iyi koşullar belirleyebilir. Mevzuatın güncel haline T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden (mevzuat.gov.tr) ulaşabilir, SGK bildirim işlemleri için e-Devlet kapısını (e-devlet.gov.tr) kullanabilirsiniz.
Yatılı Refakatte Çalışma Saati Hesabı
Yatılı refakat, uygulamada en tartışmalı konudur. Refakatçi 24 saat hastanın yanındaysa, tüm bu süre çalışma sayılır mı? Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2023 tarihli bir emsal kararında, yatılı çalışan refakatçinin fiilen aktif görev yaptığı saatlerin iş süresinden sayılacağı, uyku ve dinlenme saatlerinin ise ara dinlenme olarak kabul edileceği belirtilmiştir. Yani sözleşmeye "günün 24 saati" yazmak yerine, aktif görev saatlerini ve dinlenme bloklarını ayrıca tanımlamak çok daha güvenli bir yoldur.
Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gereken Pratik Noktalar
On beş yıllık deneyimimde gözlemlediğim şudur: kötü sözleşme, çoğu zaman eksik sözleşmedir. Aşağıdaki maddeler, ofisimize gelen refakatçi uyuşmazlıklarında en sık atlanan detaylardır.
- Sağlık raporu: Refakatçiden bulaşıcı hastalık taşımadığına dair güncel rapor isteyin. Bu rapor sözleşmeye ek olarak dosyalanmalı.
- Adli sicil kaydı: Hassas bir hastanın yanında kalacak kişinin adli sicil kaydını e-Devlet üzerinden talep edin.
- Hastaya ait eşya listesi: Evde çalışacak refakatçi için değerli eşyaların envanterini alın. Bu, sonradan çıkabilecek kayıp iddialarını önler.
- Acil durum protokolü: Hastanın ani bir rahatsızlığında aranacak doktor, hastane ve yakın bilgileri sözleşmeye eklenmeli.
- Denetim hakkı: Hasta yakınının kamera veya ziyaret yoluyla denetim hakkı sözleşmede açıkça düzenlenmeli; KVKK gereği refakatçinin bu konuda bilgilendirilmesi gerekir.
- Görev dışı talep sınırı: Ev temizliği, çamaşır, yemek gibi görevlerin kapsamı net yazılmalı. Aksi halde refakatçi, "sözleşme dışı iş yaptırılıyor" iddiasında bulunabilir.
- Fesih ve çıkış süreci: Refakatçinin ani ayrılması halinde hastanın mağdur olmaması için en az 7 günlük geçiş süresi öngörülmeli.
Yukarıdaki liste ilk bakışta uzun görünebilir; ne var ki bir kez iyi hazırlanmış bir metin, ilişkinin tamamı boyunca sizi koruyacaktır. Şablon bazlı bir metin üzerinde çalışmak isteyenler Sözleşme Cepte üzerindeki hazır formu kullanıp kendi koşullarına göre özelleştirebilir. Fiyatlama detaylarını merak edenler için fiyatlandırma sayfamız şeffaf bir tablo sunuyor.
Vergi ve Sigorta Yükümlülükleri
Ev hizmetlerinde çalıştırılan refakatçi için SGK primi, 5510 sayılı Kanun'un Ek 9. maddesi uyarınca işverene yüklenmiştir. Aylık 10 günden fazla çalışma halinde tam prim, daha az ise kısa süreli bildirim yapılır. Gelir vergisi açısından ise 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesinin 6. bendi uyarınca ev hizmetçilerine ödenen ücretler belirli koşullarda gelir vergisinden istisnadır. Fakat bu istisna, otomatik değildir; koşulların sağlanıp sağlanmadığını önceden kontrol etmek gerekir.
Uyuşmazlık Çıkarsa Ne Olur?
Refakatçi ile hasta yakını arasında çıkan uyuşmazlıkların büyük bölümü ücret, fazla çalışma ve haksız fesih iddialarından doğuyor. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi gereği, iş ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru zorunluluğu vardır. Arabuluculuk süreci ücretsiz başlatılabilir; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılabilir.
Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (uyap.gov.tr) üzerinden dava takibi yapabilir, Adalet Bakanlığı'nın resmi internet sitesinde (adalet.gov.tr) arabulucu listelerine ulaşabilirsiniz. Bu tür bir sürece girmeden önce bir hukuk danışmanıyla görüşmek isterseniz iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Benzer konulardaki diğer örnekler için blog yazılarımız bölümünde ek kaynaklar bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hasta Refakatçi Sözleşmesi noterden yapılmak zorunda mı?
Hayır, noter şartı bulunmamaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca sözleşmeler kural olarak şekil serbestisine tabidir. Ancak yazılı ve her iki tarafça imzalı olması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispat açısından son derece değerlidir. Arzu edenler sözleşmeyi notere onaylatarak ek ispat gücü kazandırabilir.
Refakatçiye SGK primi yatırmak zorunda mıyım?
Refakatçi ayda 10 günden fazla çalışıyorsa 5510 sayılı Kanun'un Ek 9. maddesi uyarınca tam kapsamlı sigortalı olarak bildirilmesi zorunludur. 10 günün altındaki çalışmalarda ise sadece iş kazası ve meslek hastalığı sigortası için kısa süreli bildirim yapılır. Bildirimler e-Devlet üzerinden kolayca gerçekleştirilebilir.
Refakatçi işe gelmezse ne yapabilirim?
Devamsızlık halinde öncelikle yazılı olarak uyarıda bulunmanız, ardından 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25/II-g maddesi kapsamında işverenin haklı fesih hakkını kullanması mümkündür. İki iş günü üst üste ya da bir ay içinde üç kez devamsızlık, haklı fesih sebebi olarak kabul edilir. Ancak fesih öncesinde savunma alınması tavsiye edilir.
Hastanın özel sağlık bilgileri refakatçiyle paylaşılabilir mi?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri kapsamındadır. Refakatçinin görevini yapabilmesi için gerekli asgari bilgilerin paylaşılması meşrudur ancak sözleşmeye bir gizlilik hükmü eklenmesi ve refakatçinin bu konuda yazılı taahhüt vermesi gerekir.
Deneme süresi koyabilir miyim?
Evet. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca iş sözleşmelerine en fazla 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar) deneme süresi konulabilir. Bu süre içinde taraflar bildirim süresine uymadan ve tazminatsız fesih hakkını kullanabilir; ancak çalışılan günlerin ücreti ödenir.
Refakatçi iş kazası geçirirse sorumluluk kime ait?
Refakatçi SGK'ya bildirilmişse tedavi ve geçici iş göremezlik ödemeleri SGK tarafından karşılanır. Bildirim yapılmamışsa tüm yükümlülük işverenin üzerine kalır ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi uyarınca işverenin işçiyi gözetme borcu kapsamında tazminat sorumluluğu doğar. Bu yüzden SGK bildirimi ihmal edilmemelidir.
Sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir miyim?
Belirsiz süreli sözleşmelerde her iki taraf da ihbar sürelerine uyarak fesih hakkını kullanabilir. Haklı neden varsa (devamsızlık, hastaya kötü muamele, güven sarsıcı davranış vb.) ihbar süresi beklenmeden derhal fesih mümkündür. Haklı neden yoksa ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğabilir.
Refakatçi ilişkisi, çoğu zaman hayatımızın en kırılgan dönemlerinde kurulan bir bağdır. Hasta yakını endişelidir, refakatçi tanımadığı bir eve girmektedir ve her iki taraf da belirsizliklerle dolu bir süreçte karşılıklı güven arar. İşte iyi hazırlanmış bir yazılı metin, bu güvenin görünür hale gelmiş halidir; ilerleyen aylarda karşılaşabileceğiniz pek çok sürprizi daha ilk gün yazıyla çözmüş olursunuz. Yarın değil, bugün masaya oturmakta fayda var.
Alakalı Araçlar
Bu konu hakkında diğer platformlarımızdan da faydalanın.
Fazla Mesaim Ödenmiyor
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için %50 zamlı fazla mesai ücreti.
Genel Taahhütname
taahhut
Veraset ve İntikal Vergisi
Miras yoluyla intikal eden mal varlığında ödenecek vergiyi basamaklı olarak hesaplar. Yasal Dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, 3065 sayılı KDV Kanunu.
Daha Fazla Rehber
Tüm Sözleşme Şablonları
200+ profesyonel sözleşme şablonu