Mirastan Bedelli Feragat Payı Nasıl Hesaplanır? 2026 Formül ve Örnek

Mirastan Bedelli Feragat Payı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 528 ve devamında düzenlenen bir miras hukuku kurumudur. Mirasçı, muris hayattayken belirli bir bedel karşılığında mirasçılık sıfatından vazgeçebilir; bu durumda ileride mirastan pay alamaz ancak kararlaştırılan bedeli hemen veya vadeli alır.

Miras hukuku davalarında bedelli feragat sözleşmesinin hesaplanmasında yaptığım çalışmalarda, tarafların miras payının gerçek değerini yanlış hesapladığını ve ileride pişmanlık duyduklarını gözlemliyorum. Feragat bedeli hesaplanırken murisin muhtemel tüm malvarlığı, saklı pay oranları, feragat edenin aile statüsü değerlendirilmelidir. Bu yazıda feragat payının hesaplanma metodolojisini aktarıyorum.

Mirastan Feragat Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

4721 sayılı TMK madde 528, "Miras bırakan, bir mirasçısı ile karşılıklı olarak ya da karşılıksız olarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir" hükmünü içerir. Feragat sözleşmesi miras bırakanın sağlığında yapılan bir "ivazlı terekenin intikali" sözleşmesidir. Muris öldüğünde feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder.

Feragat sözleşmesi iki türlüdür. Bedelli (ivazlı) feragatta muris, feragat edene belirli bir bedel veya ekonomik değer verir; feragat eden bu karşılıkta mirasçılığı bırakır. Bedelsiz (ivazsız) feragat ise bağışlama niteliğinde olup, muris herhangi bir karşılık vermez. Her iki türde de feragat geçerli olmak için TMK m.545'teki şekil şartlarına uyulması gerekir.

Feragat sözleşmesi, TMK madde 545 uyarınca resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmek zorundadır. Yani sulh hakimi veya noter huzurunda, iki tanıkla birlikte tanzim edilir. Bu şekil şartı emredici olup aksi düzenleme geçersizdir.

Feragat Bedelinin Hesaplanması İçin Temel Veriler

Feragat bedeli hesaplanırken aşağıdaki veriler temel alınır.

• Murisin toplam malvarlığı: Gayrimenkul, menkul, banka hesabı, şirket payı, araç, fikri mülkiyet gibi tüm kalemler.
• Borçlar: Murisin mevcut borçları net malvarlığından düşülür.
• Yasal mirasçı sayısı: Eş, altsoy (çocuklar, torunlar), üstsoy, kardeşler sırasıyla değerlendirilir.
• Feragat edenin aile içindeki konumu: Eş, çocuk, kardeş olarak alacağı pay oranı farklıdır.
• Saklı pay: TMK m.506 uyarınca saklı paylı mirasçılar için güvence altındaki miktar.
• Muris vasiyeti: Vasiyetname varsa, saklı paylar dışında muris özgürce tasarruf edebilir.
• İndirilecek değerler: Murisin sağlığında yaptığı bağışlar, iadeye tabi kazandırmalar.

Feragat bedelinin hesabında muhtemel miras değeri esas alınır; aktüeryal tahmin yapılır. Muris henüz hayattayken malvarlığının sabit kalması mümkün olmadığından, bedel hesaplama güncel değere ek olarak muhtemel değişim faktörlerini de içerir.

Yasal Miras Payları ve Saklı Paylar

Mirasçı	Yasal Pay	Saklı Pay	Dayanak
Eş + çocuklar	Eş 1/4, çocuklar 3/4	Saklı pay: yasal payın 1/2'si	TMK 499/1
Eş + anne-baba	Eş 1/2, anne-baba 1/2	Anne-baba saklı pay 1/4	TMK 499/2
Eş + kardeşler	Eş 3/4, kardeşler 1/4	Kardeşler saklı payı yok	TMK 499/3
Sadece eş	Eşin tamamı	Saklı pay 1/4	TMK 499/4
Sadece çocuklar	Eşit pay	Saklı pay 1/2'si	TMK 495
Sadece anne-baba	Yarı yarıya	Saklı pay 1/4	TMK 495-506

Saklı pay, muris vasiyetle veya bağışla kısıtlayamadığı miras kısmıdır. TMK m.506 uyarınca altsoy için yasal payın 1/2'si, anne-baba için 1/4'ü, eş için yasal payın tamamı (altsoy/anne-baba ile birlikte 1/2'si) saklı paydır. Feragat sözleşmesi ile bu saklı paydan da vazgeçmek mümkün olup, feragat bedeli hesabında bu oranlar baz alınır.

Pratik Örnek Hesabı

Hesaplamayı somutlaştırmak için pratik bir örnek verelim. Muris, eşi ve iki çocuğu olan bir işadamı. Net malvarlığı 12.000.000 TL olsun.

1. Eşin yasal payı: TMK m.499/1 uyarınca çocuklarla birlikte 1/4 = 3.000.000 TL.
2. Çocukların yasal payı: 3/4 oran üzerinden çocuk başına 1/2 × 3/4 × 12.000.000 = 4.500.000 TL.
3. Saklı pay oranları: Eşin saklı payı yasal payın tamamı = 3.000.000 TL. Çocukların saklı payı 1/2 × 4.500.000 = 2.250.000 TL.
4. Çocuktan birinin feragat etmesi: Bedelli feragat yapmak isteyen bir çocuk en az 2.250.000 TL (saklı pay) talep eder; pazarlık yasal pay olan 4.500.000 TL'ye kadar çıkabilir.
5. Makul bedel: Yasal pay ile saklı pay arasında, muhtemel değişim faktörü de düşünülerek belirlenir; genelde 3.500.000-4.500.000 TL arası kararlaştırılır.

Hesaplamada enflasyon, muhtemel malvarlığı değişimi, vergi yükümlülükleri dikkate alınır. Feragat bedeli peşin ödenirse iskonto, vadeli ödenirse faiz uygulanabilir. Vergi açısından veraset vergisi değil, feragat karşılığı alınan bedel gelir vergisine konu olabilir.

Vergi Sonuçları ve Beyan

Bedelli feragat işleminin vergi sonuçları dikkate alınmalıdır. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümleri uygulanabilir.

Bedelli feragatın muris lehine iadeye tabi kazandırma sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Uygulamada, feragat karşılığı alınan bedel muris tarafından verildiğinde bu bir hibe niteliğinde değerlendirilir. Muris öldüğünde diğer mirasçılar TMK m.669 uyarınca iade davası açarsa, feragat bedelinin iade edilmesi gündeme gelebilir.

Feragat eden açısından alınan bedel, veraset vergisine tabi değildir çünkü muris hayattayken alınmıştır. Ancak bu bedel GVK m.75 kapsamında değerlendirilebilir; kişinin mali durumuna göre beyan yükümlülüğü doğabilir. Yüksek tutarlarda profesyonel vergi danışmanlığı alınması önerilir.

Feragat Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

TMK m.545 ve ilgili hükümler uyarınca feragat sözleşmesinin geçerli olması için şu koşullar aranır.

• Ehliyet: Muris ve feragat eden tam fiil ehliyetine sahip olmalıdır; ayırt etme gücü olmayan kişi sözleşme yapamaz.
• Resmi şekil: Sulh hakimi veya noter huzurunda, iki tanık ile düzenlenir.
• Açık irade: Feragat beyanı açık, kesin ve koşulsuz olmalıdır.
• Karşılıklılık: Bedelli feragatta muris ve feragat eden karşılıklı iradeyle bedel konusunda anlaşmalıdır.
• Konu: Feragat, muris henüz hayattayken yapılır; murisin ölümünden sonra yapılan feragat TMK m.605 (mirasın reddi) kapsamına girer.
• Yetki: Temsilci veya vekil aracılığıyla yapılabilir; ancak yetki belgesi açık olmalıdır.

Şekil şartlarına uyulmadan yapılan feragat sözleşmesi baştan geçersizdir ve hiçbir hüküm doğurmaz. Muris hayattayken iptal edilebilmesi de mümkündür; TMK m.530 uyarınca tarafların anlaşması ile her zaman feshedilebilir. Blog bölümümüzde benzer miras hukuku konularını inceleyebilirsiniz.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Miras hukuku davalarında gördüğüm yaygın hataları sıralıyorum.

• Şekil şartının atlanması: Adi yazılı şekilde yapılan feragat sözleşmesi geçersizdir; noter veya sulh hakimi şart.
• Saklı payın hesaba katılmaması: TMK m.506 saklı pay oranları dikkate alınmadan yapılan hesaplama eksik kalır.
• Muhtemel değer değişiminin göz ardı edilmesi: Muris ileri yaşlı değilse malvarlığı değişim ihtimali yüksek; bedele yansıtılmalı.
• Diğer mirasçılarla koordinasyon eksikliği: Feragat, diğer mirasçıların paylarını artırır; onların da görüşü alınmalıdır.
• Vergi planlaması yapmamak: Feragat bedeli nakit alınırsa beyan yükümlülüğü doğabilir; taşınmaz devri gibi alternatifler değerlendirilmelidir.
• Vadeli ödeme güvencesi: Feragat bedeli taksitle ödenecekse teminat alınmadan yapılan sözleşme risk taşır.

Özellikler sayfamızdaki miras hesaplama araçları, feragat bedelinin yaklaşık hesabını verir. Fiyatlar sayfamızda miras danışmanlık paketleri bulunur. İletişim formu üzerinden bize ulaşabilir, resmi tapu bilgileri için Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün tkgm.gov.tr portalını kullanabilirsiniz.