Velayet Anlaşması Nasıl Hazırlanır? 2026 Güncel Rehber

Velayet anlaşması, boşanma sürecinde ya da evlilik birliği dışında dünyaya gelen çocukların bakım, gözetim ve eğitim sorumluluğunu düzenleyen en kritik hukuki belgelerden biridir. Anne ve babanın çocuk üzerindeki hak ve yükümlülüklerini somutlaştıran bu anlaşma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 335. ve devamı maddelerinde güvence altına alınmıştır. Özellikle anlaşmalı boşanma davalarında velayet anlaşmasının hazırlanma biçimi, hâkimin onayı açısından belirleyici rol oynar.

On beş yıllık aile hukuku pratiğimde gördüğüm en yaygın hata, tarafların velayet anlaşmasını standart internet şablonlarından indirip kişiselleştirmeden imzalamasıdır. Oysa her aile farklı dinamikler taşır; çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık ihtiyaçları ve tarafların ekonomik koşulları anlaşmanın omurgasını şekillendirir. Bu rehberde velayet anlaşmasının nasıl hazırlanacağını, zorunlu maddelerin neler olduğunu ve mahkemede geçerlilik kazanması için uyulması gereken usulleri ayrıntılı ele alacağım.

Velayet Anlaşması Nedir ve Hukuki Dayanağı

Velayet, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 335-351. maddeleri arasında düzenlenen, ana babanın ergin olmayan çocukları üzerinde sahip olduğu hak ve yükümlülükler bütünüdür. Velayet anlaşması ise eşlerin boşanma ya da ayrılık durumunda çocuğun kiminle kalacağını, diğer ebeveynin çocukla nasıl kişisel ilişki kuracağını ve iştirak nafakasının miktarını belirleyen yazılı metindir. TMK m.166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkında kabul ettikleri düzenlemeyi uygun bulması halinde boşanmaya karar verir.

Anlaşmanın hukuki bağlayıcılık kazanabilmesi için yalnızca tarafların iradesi yeterli değildir. Hâkim onayı, çocuğun üstün yararı ilkesi çerçevesinde zorunlu bir aşamadır. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesi ile iç hukukumuzdaki TMK m.346, çocuğun menfaatinin her türlü düzenlemede öncelikli gözetileceğini vurgular. Bu nedenle velayet anlaşması hazırlanırken çocuğun yaşına, psikolojik gelişimine ve eğitim hayatına uygun maddeler kurgulamak şarttır.

Uygulamada velayet anlaşması ile boşanma protokolü sıklıkla karıştırılır. Boşanma protokolü çok daha kapsamlıdır; mal paylaşımı, yoksulluk nafakası ve tazminat gibi konuları da içerir. Velayet anlaşması ise yalnızca çocukla ilgili hususları düzenler. İster boşanma protokolünün bir bölümü olarak ister bağımsız bir sözleşme olarak hazırlansın, velayet anlaşmasının içeriği yeterince ayrıntılı olmalıdır.

Velayet Anlaşmasında Bulunması Gereken Zorunlu Maddeler

Bir velayet anlaşmasının geçerli ve uygulanabilir olması için belirli temel unsurları eksiksiz içermesi gerekir. Tarafların ad, soyad, T.C. kimlik numarası, adres ve iletişim bilgileri; çocukların ad, soyad, doğum tarihi ve T.C. kimlik numaraları; velayetin kime verileceği ve hangi gerekçelerle tercih edildiği açıkça belirtilmelidir. Bu bilgiler anlaşmanın kimliğini oluşturur ve ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat aracı işlevi görür.

Kişisel ilişki kurma düzeni, velayet anlaşmasının en hassas başlığıdır. Velayeti almayan ebeveynin çocukla hangi günlerde, hangi saatlerde ve hangi koşullarda görüşeceği takvime bağlanmalıdır. Hafta içi, hafta sonu, dini ve resmi bayramlar, yaz ve yarıyıl tatilleri, doğum günleri ayrı ayrı düzenlenmelidir. Özellikle anne sütü dönemindeki bebekler için kişisel ilişki sıklığı günlük düzeyde tutulmalı; okul çağındaki çocuklar için ders programı gözetilmelidir.

İştirak nafakasının miktarı, ödeme günü, ödeme şekli ve artış oranı da mutlaka yazılmalıdır. TMK m.182/2 uyarınca velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Yıllık artış için TÜİK tüketici fiyat endeksi (TÜFE) referans alınabilir. Sağlık sigortası, özel okul ücreti, yaz kampları gibi olağanüstü harcamaların nasıl paylaşılacağı da ayrı madde olarak düzenlenmelidir.

Velayet Anlaşmasını Hazırlarken Dikkat Edilecek Usul Kuralları

Velayet anlaşması hazırlanırken 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.184 ve devamı hükümleri gereği tarafların serbest iradesi esastır. Taraflardan birinin zorlanması, yanıltılması ya da hukuki yardım almadan imza atması, sonradan anlaşmanın iptali talebine zemin hazırlar. Her iki tarafın da en az bir avukatla görüşmesi, imzadan önce metni okuması ve tüm maddeleri anlaması sağlanmalıdır.

Anlaşma metni, taraflarca ıslak imzalı olarak iki nüsha hâlinde düzenlenir; anlaşmalı boşanma davasında mahkemeye sunulur. Hâkim, TMK m.166/3 gereği tarafları bizzat dinler ve anlaşmanın özgür iradeye dayandığından emin olur. Gerekirse çocukla da görüşme yapılır; Türkiye'nin taraf olduğu BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12 uyarınca görüşünü oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendisini doğrudan ilgilendiren konularda dinlenme hakkı bulunur.

Velayet anlaşmasında yer alan her madde, hâkimin değerlendirmesine tabidir. Çocuğun yararına aykırı bulunan hükümler kısmen ya da tamamen değiştirilebilir. Bu nedenle anlaşma hazırlanırken gerçekçi, ölçülebilir ve uygulanabilir düzenlemelere yer vermek gerekir. Örneğin hafta sonu düzenlemelerini "her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cuma 18:00 - Pazar 18:00 arasında" gibi somut ifadelerle yazmak gerekir.

Velayet Anlaşmasında Yer Alan Başlıkların Karşılaştırması

Aşağıdaki tabloda, velayet anlaşmalarında en sık yer alan başlıklar ve bunların hukuki dayanakları özetlenmiştir. Bu tablo, anlaşmanızı kaleme alırken kontrol listesi olarak kullanılabilir.

Başlık	Hukuki Dayanak	Önerilen İçerik
Velayet Sahibi	TMK m.336-337	Anne, baba veya ortak velayet
Kişisel İlişki	TMK m.182, m.323	Gün, saat, tatil takvimi
İştirak Nafakası	TMK m.182/2, m.328	Aylık miktar, artış oranı, ödeme günü
Eğitim Giderleri	TMK m.327	Okul, kurs, özel ders paylaşımı
Sağlık Giderleri	TMK m.327	Sigorta, hastane, ilaç masrafları
Yurt Dışı Çıkış	TMK m.339	Muvafakat koşulları

Tabloda görüldüğü üzere velayet anlaşması çok boyutlu bir belgedir. Her başlık, çocuğun hayatının farklı bir alanını kapsar. Özellikle yurt dışı çıkışlarda velayet kendisine verilmeyen ebeveynin muvafakatinin gerekip gerekmediği; 5682 sayılı Pasaport Kanunu ve uygulamada pasaport işlemleri sırasında istenen belgeler gözetilerek düzenlenmelidir.

Ortak Velayet Kararı ve Güncel Yargıtay Uygulaması

Türk hukukunda uzun yıllar boyunca ortak velayet uygulamasına sıcak bakılmamıştır. Ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2017 yılında verdiği içtihat kararı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ün 5. maddesi çerçevesinde ortak velayet yolu açılmıştır. Bu karar, ebeveynler arasında iletişim ve işbirliğinin güçlü olduğu durumlarda ortak velayetin çocuğun üstün yararına olabileceğini kabul etmiştir.

Ortak velayet anlaşmasında çocuğun kalacağı ana ikametgâh, okul seçimi, sağlık kararları ve yurt dışı çıkışı gibi konularda tarafların nasıl karar alacağı ayrıntılı düzenlenmelidir. Ortak velayet, tarafların birbirine saygı ve işbirliği içinde kalmalarını gerektirir; çatışmalı çiftler için uygun bir model değildir. Adalet Bakanlığı arabuluculuk kurumundan yararlanılması, tarafların anlaşmaya varmasını kolaylaştırabilir.

Velayet anlaşması, çocuğun büyümesine paralel olarak revize edilmelidir. TMK m.183 uyarınca, koşulların değişmesi durumunda hâkim kendiliğinden veya talep üzerine velayeti düzenleyen kararı değiştirebilir. Bu nedenle anlaşma metnine, her iki yılda bir gözden geçirileceğine dair bir hüküm eklemek ileride doğabilecek uyuşmazlıkları en aza indirir.

Velayet Anlaşmasında Sık Yapılan Hatalar

Aşağıda, on beş yıllık pratikte karşılaştığım ve hâkim tarafından değiştirilen ya da reddedilen anlaşma maddelerinden derlenen hata listesi yer alır. Bu hataları baştan önlemek, hem zamandan hem de masraftan tasarruf sağlar.

• Kişisel ilişki düzeninin soyut ifadelerle yazılması; zaman zaman, makul sıklıkta gibi belirsiz ibareler
• İştirak nafakası için artış oranının belirtilmemesi ya da Yargıtay uygulamasına aykırı sabit artış kararlaştırılması
• Çocuğun görüşünün hiç alınmamış olması; özellikle 12 yaş üstü çocuklar için
• Yurt dışı çıkış iznine ilişkin bir düzenleme yapılmaması
• Olağanüstü sağlık giderlerinin paylaşımının tanımsız bırakılması
• Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin eğitim-öğretim bilgilerine erişim hakkının yazılmaması

Uygulamada en sık rastlanan diğer bir hata, anlaşmanın tek taraflı olarak bir ebeveynin avukatı tarafından hazırlanıp diğer tarafın onaylanmasıdır. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.38 uyarınca avukat, çıkar çatışması bulunan iki tarafı aynı anda temsil edemez. Her iki tarafın da kendi avukatıyla metni değerlendirmesi sağlıklı bir süreç için zorunludur. Daha fazla bilgi için özellikler sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Adalet Bakanlığı Uyuşmazlık Mahkemesi verilerine göre velayet anlaşmalarından kaynaklı ihtilafların önemli bir kısmı, hazırlık aşamasındaki özen eksikliğinden doğmaktadır. Standart bir şablon yerine aileye özel, çocuğun ihtiyaçlarına odaklı bir metin kaleme almak, yıllar sonra yaşanabilecek uyuşmazlıkları en baştan engeller. Fiyatlar sayfamızdan paketleri inceleyebilirsiniz.

Anlaşmanın İmza Sonrası Takibi ve Uygulanması

İmzalanan ve hâkim tarafından onanan velayet anlaşması, TMK m.166 gereği kesin hüküm niteliği kazanır. Taraflardan biri anlaşmaya aykırı davrandığında, diğer taraf 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.25/a hükmüne göre çocuk teslimi ilamının icrasını talep edebilir. Kişisel ilişki engellemesi suç oluşturabileceği gibi velayet değişikliğine de gerekçe olabilir.

Anlaşma sonrası taraflar, çocuğun bilgilerini tuttukları belgeleri saklamalı ve iletişim için net kanallar belirlemelidir. E-posta, SMS ya da velayet uygulamaları aracılığıyla yapılan yazışmalar, ileride kanıt olarak kullanılabilir. Ebeveynler arasında sürekli çatışmaya neden olan durumlarda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın aile danışmanlık hizmetlerinden yararlanmak pratik bir çözüm sunar. Sorularınız için iletişim sayfamıza ulaşabilirsiniz.

Velayet anlaşması zamanla değişen koşullara göre uyarlanabilir. Çocuğun okul değiştirmesi, tarafların şehir dışına taşınması ya da maddi durumun değişmesi gibi haller, anlaşmanın güncellenmesini zorunlu kılar. Bu durumda yeni bir anlaşma hazırlanarak hâkim onayına sunulur. Çocuğun yararına aykırı bir değişiklik olması halinde hâkim talebi reddedebilir; bu yüzden değişiklik taleplerinin somut ve belgeli gerekçelere dayanması gerekir.